Jak będą wyglądać budynki mieszkalne w 2040 roku?

Jak będzie wyglądał budynek mieszkalny w 2040 roku?

Przez lata miarą wartości nieruchomości był metraż. Raport Living 2040 pokazuje, że w perspektywie 2040 roku punktem odniesienia staje się użyteczność, czyli to, jak budynek odpowiada na potrzeby mieszkańców, wspólnoty i środowiska. Budynek przyszłości to według raportu nie tylko obiekt do zamieszkania, lecz system zależności: energetycznych, społecznych i technologicznych.

Zmienia się też sposób myślenia o czasie. Koszty eksploatacji i modernizacji mogą stanowić nawet 75% całkowitych kosztów cyklu życia obiektu. Dlatego budynek przestaje być produktem, a staje się procesem zarządzanym latami, łącznie z planowaniem jego „drugiego życia”. W 2040 roku trwałość budynku nie będzie mierzona wiekiem, tylko zdolnością do adaptacji i ponownego wykorzystania.

Jakich rozwiązań ekologicznych oczekują Polacy?

Przede wszystkim takich, które obniżają rachunki. Zapytani, co chcieliby mieć w swoim budynku lub na osiedlu w 2040 roku, badani najczęściej wskazywali energooszczędne instalacje (62%), inteligentne systemy ogrzewania i chłodzenia (46%) oraz odzysk ciepła (45%).

• energooszczędne instalacje w mieszkaniu / domu62%
• inteligentne systemy ogrzewania / chłodzenia46%
• odzysk ciepła45%
• panele słoneczne40%
• zbiorniki na deszczówkę40%
• zielone dachy23%
• prywatne ładowarki dla aut elektrycznych15%
• ładowarki w budynku / okolicy14%

Źródło: badanie Inquiry Research na zlecenie Open Format, n=1017 (raport Living 2040, rozdziały 3 i 10).

Raport zauważa, że w Polsce podejście do ekologii jest w dużej mierze aspiracyjne, ale w mieszkaniach coraz częściej ma praktyczny wymiar. Niskie koszty ogrzewania i eksploatacji są dla mieszkańców przede wszystkim sprawą finansową, choć kojarzą je też z mniejszym zużyciem zasobów. Ekonomia i ekologia wyraźnie się tu przenikają.

To ma uzasadnienie w liczbach. W 2024 roku energia, ogrzewanie i ciepła woda stanowiły średnio 10–12% kosztów utrzymania mieszkań, a w starszym zasobie nawet 20%. Według raportu do 2040 roku efektywność energetyczna i niezależność od zewnętrznych źródeł energii staną się głównym kryterium oceny jakości mieszkania.

Jakie technologie chcemy mieć w budynku?

W pytaniu o rozwiązania technologiczne na pierwszych miejscach znalazły się monitoring osiedlowy (44%), paczkomaty (42%) i inteligentne systemy zarządzania domem, czyli smart home (35%). Dalej są automaty spożywcze (28%), ochrona fizyczna, np. portiernia (26%), inteligentne parkingi (22%) i windy (21%) oraz stacje rowerów miejskich (20%).

Raport podsumowuje to krótko: smart home staje się infrastrukturą, nie gadżetem. Mieszkańcy coraz częściej chcą wiedzieć, ile kosztuje ich komfort, czyli jak zmienia się zużycie mediów, energii i ślad węglowy. To prowadzi do popularyzacji systemów zarządzania budynkiem (BMS) z modułami dla mieszkańców, połączonych z aplikacjami.

Czym jest ESG w budownictwie mieszkaniowym?

ESG to ocena wpływu inwestycji na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny. Według raportu zrównoważony rozwój przestał być deklaracją: od 2024 roku taksonomia UE nakłada obowiązek raportowania tego wpływu w inwestycjach budowlanych. Udział budynków mieszkalnych z certyfikatami środowiskowymi wzrósł w Polsce z poniżej 5% w 2015 roku do ok. 30% w 2024 roku. W biurowcach to już ponad 90%.

Nowym obszarem jest cyrkularność materiałowa: odzysk surowców z rozbiórek, recykling betonu i ograniczanie odpadów budowlanych. W perspektywie 2030–2040 cykl życia materiałów ma stać się kapitałem inwestycji.

„ESG przestało być dodatkiem czy elementem wizerunkowym. Dziś jest warunkiem finansowania i jednym z głównych kryteriów oceny projektów. […] Budynki, które nie spełnią tych standardów, będą tracić na wartości.”

Dla kupujących certyfikat może stać się czytelnym znakiem jakości. Jerzy Wójcik z JWA przewiduje w raporcie, że tak jak dziś konsumenci czytają składy produktów i kupują foteliki dziecięce z certyfikatami bezpieczeństwa, tak wybierając mieszkanie będą szukać potwierdzenia, że inwestują w dobrze zaprojektowany, energooszczędny i odporny na ryzyka budynek.

Ile można oszczędzić w nowoczesnym budynku?

Raport opisuje przykład warszawskiego osiedla Jaśminowy Mokotów (Skanska). Porównano dwa niemal bliźniacze etapy: drugi, oddany w 2020 roku z systemem smart home starszej generacji, i trzeci, ukończony w 2022 roku z nowszym systemem automatyki. Mieszkańcy nowszego etapu zużywali w okresach sierpień–wrzesień i wrzesień–październik odpowiednio 32% i 23% mniej energii, a w styczniu i lutym 13% mniej. Energia potrzebna wyłącznie do ogrzewania jednego mieszkania była niższa o ok. 18%.

Budynek to także otoczenie. Na Jaśminowym Mokotowie 55% terenu to powierzchnia biologicznie czynna. Bartosz Kalinowski ze Skanska Residential dodaje w raporcie, że przy obowiązującym limicie wskaźnika EP 65 kWh/m² w części inwestycji spółki udaje się zejść do 35 kWh/m², co w dłuższej perspektywie wspiera domowe budżety.

Nowe budynki czy modernizacja?

Według raportu największy potencjał rynku do 2040 roku leży nie w nowych budowach, lecz w modernizacji i rewitalizacji istniejących budynków. Duża część zasobu powstała przed 1989 rokiem, często w technologiach o wysokiej energochłonności i słabej izolacji. Termomodernizacja, wymiana źródeł ciepła oraz poprawa instalacji i wind mają stać się największym źródłem wartości dodanej w sektorze. Modernizacja staje się nowym budowaniem: szybszym, tańszym i bardziej zrównoważonym.